In de afgelopen twee decennia hebben we veel opmerkelijke restauratieprojecten uitgevoerd, waarvan sommige bijzonder gewaagde ondernemingen waren. Een treffend voorbeeld is de Fiat 1100 E Zagato, die het mikpunt van spot was toen hij voor het eerst te koop werd aangeboden.
Het restaureren van een auto is nooit een eenvoudige taak. Het enorme aantal onvoltooide projecten dat te koop staat, getuigt van de moeilijkheden die ermee gepaard gaan – u bent gewaarschuwd!
De uitdaging
Dit voertuig was voor ons zo’n uitdaging. We ontdekten de auto voor het eerst via een online advertentie. Op de foto’s zag hij er ongelooflijk vervallen uit; op sommige beelden lag de versleten carrosserie naast het chassis, waardoor een structuur zichtbaar werd die deed denken aan een skelet. Op één foto stond een collie naast de auto, wat leidde tot humoristische reacties in de comments onder de advertentie, zoals “Ik hoop dat de hond erbij zit!” en andere berichten van mensen die betwijfelden of de auto ooit nog zou rijden. Ondanks de spot zagen wij dat dit iets speciaals was en herkenden we onmiddellijk het potentieel als een ‘ruwe diamant’ – en bovendien een uiterst zeldzame.
Het basisvoertuig, de Fiat 1100 E, ontworpen door Dante Giacosa, werd geproduceerd tussen 1949 en 1953. Destijds was het verre van de bescheiden auto die het vandaag de dag misschien lijkt; voor de gemiddelde Italiaan was hij nagenoeg onbetaalbaar. Een gewone arbeider kon zich wellicht een Fiat 500 Topolino veroorloven, die 8.900 Italiaanse lire kostte, wat gelijkstond aan 20 maandsalarissen van een geschoolde arbeider. De 1100 E was echter een aanzienlijke upgrade met dubbel zoveel cilinderinhoud, vermogen en ruimte. Er was een substantieel inkomen nodig om er een aan te schaffen, vooral gezien het feit dat paard-en-wagens tot ver in de jaren 60 nog een gewoon verschijnsel waren in de Italiaanse straten.
Maar omdat dit het Italië van de jaren 50 was, bestond er een markt voor op maat gemaakte carrosserievarianten, besteld door vermogende klanten die met hun auto’s wilden racen of aan rally’s wilden deelnemen. Zagato paste zijn expertise toe op de 1100 E en produceerde een prachtige afgeleide met een Superleggera-stijl buizenframe bekleed met een aluminium carrosserie, geplaatst op het bestaande chassis. Er werden er meerdere gemaakt, elk verschillend en uniek. Ons model, met zijn licht gebogen panoramische achterruit, is een van de esthetisch meest geslaagde exemplaren die vandaag de dag nog bestaan. De lijnen, die in de aluminium carrosserie zijn verzonken om de kenmerkende Z-vorm te vormen, zijn een opvallend detail. Deze wendbare en lichtgewicht auto stuurt uitzonderlijk goed door scherpe bochten en op bochtige wegen.
Een Nederlandse klant van Strada e Corsa, die een groot deel van zijn leven in Venezuela had doorgebracht, bezat een 1100 S Mille Miglia met een speciale Gobbone-carrosserie – wat in Venezuela een uitzonderlijk originele auto moet zijn geweest. Hij en zijn vriend verkochten deze via ons vanwege onze ervaring met 8V’s. Een van de eigenaren kreeg al snel spijt van de verkoop van de Fiat en vroeg ons om naar een vergelijkbare auto te zoeken. Dat was het moment waarop de geadverteerde Fiat 1100 E Zagato weer opdook! We ontdekten al snel dat de auto bij onze Italiaanse partner stond, die het merendeel van ons plaatwerk verzorgt. We namen vervolgens contact op met de eigenaar in Brescia en namen het project over.
Hoewel hij goed geïnformeerd was en alle gedetailleerde foto’s had gezien, was onze klant desondanks geschokt door de staat van de auto toen hij voor het eerst naar Italië kwam om hem in het echt te zien nadat hij hem had gekocht. Hoewel dit project inderdaad complex en veeleisend was, stelden we hem gerust dat het er uiteindelijk goed uit zou zien. Het kostte hem de nodige tijd om dat idee mentaal te verwerken. Soms lijkt het wel alsof we een abonnement hebben op zware en gecompliceerde restauratieprojecten!
We haalden de mechanische componenten zelf op in Italië, en zelfs wij stonden versteld van hun conditie. Het gietstuk van de versnellingsbak was van binnenuit ernstig gecorrodeerd – iets wat we nog niet eerder hadden meegemaakt! De 3/16-inch bouten waren door corrosie zo aangetast dat je er een 1/8-inch dop op kon gebruiken. We ontdekten dat de auto vele jaren op een Sardijnse sloperij vlakbij de kust had doorgebracht, waarbij het chassis en alle mechanische delen waren blootgesteld aan zout zeewater.
Vervolgens ontdekten we dat de mechanische onderdelen ook geen standaard 1100 E-onderdelen waren. De remmen, ophanging en de grote radiateur waren allemaal heel anders, terwijl de versnellingsbak de versnellingen rechtstreeks op de pook had. Na de aanschaf van een standaard 1100 E-projectauto werden de verschillen nog duidelijker. De projectauto bleek echter nuttig als voorbeeld voor alle klemmen, beugels, enzovoort. We concludeerden dat slechts ongeveer 50% van de auto een standaard 1100 E was, terwijl de rest bestond uit diverse getunede en gemodificeerde onderdelen. Het grotere oliecarter met holle koelribben voor geavanceerde koeling en het speciale kleppendeksel waren slechts enkele van de unieke kenmerken van de Zagato. Het onderzoeken van deze componenten kostte aanzienlijk veel tijd, omdat er geen handleidingen, onderdelencatalogi of zelfs productie-documentatie bestonden voor dit soort custom-built auto’s.
We vonden echter wel de originele motorspecificaties en stuurden deze naar een Brits bedrijf dat gespecialiseerd is in de productie van hoogwaardige nokkenassen. Zij maakten er een volledig nieuw uit één stuk, samen met een verbeterde krukas met een aanzienlijk beter ontwerp – de motor had immers aanzienlijk meer vermogen dan de standaard 1100 E. Het vermogen steeg van ongeveer 32 pk naar 75 pk, een verbetering van 134%. We gebruikten handgemaakte gesmede zuigers, op maat gemaakte drijfstangen en gerestaureerde carburateurs van een Italiaans bedrijf met drie generaties ervaring.
Tegen 2014 waren alle onderdelen boutje voor boutje minutieus gerestaureerd en was de carrosserie volledig gespoten in de originele kleuren ivoor en groen. Deze kleuren hadden we op het dashboard gevonden nadat de auto tot op het kale aluminium was gestript – hij was voorheen rood overgespoten. Het Italiaanse carrosseriebedrijf ontdekte dat de louvres op en onder de motorkap niet in het aluminium waren geperst zoals gebruikelijk, maar van gegoten aluminium waren en met kleine tapeinden op de carrosserie waren geplaatst — nog zo’n prachtig detail. De auto was nu klaar voor de opbouw, met de motor volledig gereviseerd.
We hebben een paar kleine aanpassingen gedaan, zoals het upgraden van het oliefilter, dat oorspronkelijk niet meer was dan een klein stukje gaas dat alleen het grofste vuil tegenhield. Uit onze ervaring met Fiat 8V’s wisten we dat er destijds al een full-flow filter met een papieren element en een aluminium huis bestond. Dit zou een aanpassing zijn die past bij de periode, waardoor de auto legaal is voor evenementen zoals de Mille Miglia. Deze aanpassing helpt ook om de levensduur en de koeling van de motor te verbeteren. We hebben ook dubbele klepveren gemonteerd en een lichtgewicht vliegwiel dat uit één massieve plaat is gefreesd. De oorspronkelijke laskwaliteit van Zagato (die niet de allerbeste was) is eveneens verbeterd.
Prachtig eindresultaat
Er zijn duizenden uren geïnvesteerd in de restauratie van deze auto. De stoelen werden vanaf de basis opgebouwd, met dunne houten frames rond stalen frames om de bekleding met kleine spijkertjes te bevestigen. We betrokken het materiaal van het originele Italiaanse bedrijf dat de bekleding destijds had gemaakt – het lijkt op vinyl maar rekt niet, waardoor het perfect is voor gebruik in auto’s. We kochten ook een groot stuk barnsteenkleurig bakeliet om de interieurschakelaars uit te frezen, passend bij het originele materiaal van de versnellingspook die opmerkelijk goed bewaard was gebleven en voor ons een geweldig referentiepunt vormde. De meters waren allemaal vernield, dus er moesten nieuwe worden gemaakt.
Kosten noch moeite werden gespaard bij de restauratie. We reden er meer dan 500 testkilometers mee en zetten hem op de testbank voor aflevering — hij liep feilloos. Het doel van de eigenaar was om deel te nemen aan de Mille Miglia van 2014, dus dit was onze deadline, en we voltooiden de restauratie net op tijd. De auto werd weggevlagd in Brescia, dezelfde plek waar hij drie jaar eerder als een totaal wrak was opgehaald.
De tussenliggende jaren van dit project waren een ongelooflijke rollercoaster, maar de stress van elke restauratie vervaagt altijd naar de achtergrond zodra de auto aan zijn nieuwe leven begint. Nu is het tijd om ermee te rijden, hem te gebruiken, te wassen, te showen en er vooral van te genieten! Dat is hoe u hem zijn eigen patina geeft.
We hopen dat u genoten heeft van het lezen over onze spannende avonturen en inspanningen. Neem gerust contact met ons op als u geïnteresseerd bent om in de toekomst met ons mee te gaan op een van deze avonturen.
Met vriendelijke groet,
Lennart & Jurriaan Schouwenburg
